ploigisi h3

bottom neo

alt

«Κόσμος τῶν πιστῶν Κοσμᾶς ὁ θεῖος ὤφθη,
Ἀποστόλων ἴχνεσιν στερρῶς βαδίσας
Εἰκάδι τετάρτῃ Κοσμᾶν θεήπνουν δυσσεβεῖς ἀπῆγξαν»

 

    Μ’ αὐτούς τούς στίχους ὁ ἱερός Συναξαριστής δείχνει μιά μεγάλη ἀλήθεια γιά τόν Ἅγιο Κοσμᾶ τόν Αἰτωλό. Ἡ ἀλήθεια πού ἀναδεικνύεται εἶναι ἡ βαθειά μίμηση τῶν ἁγίων Ἀποστόλων καί μάλιστα τοῦ Μεγάλου Ἀποστόλου Παύλου. Οἱ Ἀπόστολοι «πέμπονται εἰς μαθητείαν τοῦ κόσμου». Ὁ Ἅγιος Κοσμᾶς μέσα στήν μαύρη σκλαβιά, πού «ὅλα τάσκιαζε ἡ φοβέρα»  θεόσταλτα στέλνεται στό κήρυγμα στίς σκλαβωμένες γωνιές τῆς Πατρίδος νά σχηματοποιήσει τήν «ἀποσταμένη ἐλπίδα» μέ λόγια προφητικά. Σήμερα ἑορτή τοῦ Μεγάλου Ἁγίου καί Ἐθναποστόλου Κοσμᾶ τοῦ Αἰτωλοῦ μέσα σέ λίγες γραμμές ἄς δοῦμε κάποιες πτυχές τῆς ἁγίας του βιοτῆς.  

    Ὁ Ἅγιος Κοσμᾶς ὁ Αἰτωλός ὑπῆρξε μιά ἐξέχουσα προσωπικότητα πού ἔζησε καί ἔδρασε στά σκοτεινά χρόνια τῆς δουλείας, καί μέ θυσιαστικό τρόπο κατόρθωσε νά δώσει ἀνάσα παρηγοριᾶς καί ἐλπίδας στούς χριστιανούς και ὄχι μόνο, πού στέναζαν κάτω ἀπό τή στυγνή Ὀθωμανική τυραννία. 

    Ὁ Πατροκοσμᾶς εἶναι ὁ μοναχός καί ὁ δάσκαλος. Ὁ φωτιστής τοῦ Γένους καί ἐθνομάρτυρας. Εἶναι ὁ προφήτης. Εἶναι ὁ ἔνδοξος ἱερομάρτυρας τῆς Ἐκκλησίας καί τοῦ Γένους μας.

    Ἔχει γραφεῖ, πώς καμμιά προσωπικότητα τῶν χρόνων τῆς δουλείας δέν ἔχει ἀπασχολήσει τόσο πολύ τήν ἐπιστήμη, τή λογοτεχνία καί τή  θεολογία, ὅσο ὁ Πατροκοσμᾶς (π. Γεώργιος Μεταλληνός). Πραγματικά ὁ Ἅγιος Κοσμᾶς ὁ Αἰτωλός εἶναι μιά φωτισμένη μορφή, πού μέ πολύ μόχθο βγῆκε καί προετοίμασε τό Γένος στό νά διατηρήσει τήν ἐθνική του συνείδηση σέ μιά πολύ κρίσιμη καμπή τῆς ἱστορικῆς του πορείας.

    Στά χρόνια τῆς δράσεώς του ἐπικρατοῦσε ἀγραμματοσύνη, σκλη-ρότητα, ἀθλιότητα, ἀγριότητα καί βαρβαρότητα. Ὅμως τό πιό χειρότερο ἀπ’ ὅλα αὐτά ἦταν οἱ ὁμαδικοί ἐξισλαμισμοί, στούς ὁποίους ὁδηγοῦσε θελημένα ἤ ἀθέλητα ἡ πίεση τῶν Τούρκων. Ἀκόμη ἦταν ἡ προπαγάνδα τῶν μισσιοναρίων τῆς Δύσης, τό κέρδος τῶν Ἑβραίων.

    Ὁ Ἅγιος Κοσμᾶς γεννήθηκε στό Μεγάλο Δένδρο τῆς Τριχωνίδος τῆς Αἰτωλίας τό 1714. Αὐτό δέχεται καί ὁ πρῶτος βιογράφος καί σύγχρονός του, Ἅγιος Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης. Τό ὄνομά του ἦταν Κωνσταντῖνος ἤ Κώνστας, μερικοί σημειώνουν πώς τό ἐπώνυμό του ἦταν Δημητρίου. Ὁ πατέρας του ἄνθρωπος φτωχός εἶχε σάν ἐπάγγελμα τήν ὑφαντική. Ὕφαινε σάκκους γιά τή μεταφορά τῶν καρπῶν ἀπό τά χωράφια στά σπίτια καί γιά τό ἄλεσμα τοῦ σταριοῦ στούς νερόμυλους, ἔτσι πῆρε καί τό παρατσούκλι Ἀνυφαντῆς. Τά πρῶτα γράμματα ὁ Κωνσταντῖνος τά ἔμαθε στό Κρυφό Σχολειό τοῦ Μοναστηριοῦ τῆς Ἁγίας Παρασκευῆς στή Μάνδρα Θέρμου. Σήμερα ὁ χῶρος αὐτός, στόν ὁποῖο δίδασκε ὁ ἱερομόναχος τοῦ Μοναστηριοῦ, ἀνάγνωση καί γραφή διατηρεῖται σάν μουσεῖο. Ὅταν ἔγινε 17 χρονῶν πηγαίνει νά μάθει περισσότερα γράμματα στή Λομποτινά Ναυπακτίας, ὅπου δάσκαλος ἦταν ὁ μοναχός Ἀνανίας Δερβισιάνος. Μετά ἀπό δυό χρόνια παραμονῆς ἔρχεται στά Βραγγιανά Ἀγράφων, ἐκεῖ δίδασκε ὁ μοναχός Θεοφάνης. Ἐδῶ  ἔχει καί συμμαθητή του τόν ἀδελφό του Χρύσανθο. Μαθαίνει ἄριστα Ἑλληνικά, Λογική, Ἀριθμητική καί τήν πρακτική ἰατρική. Θά παραμείνει γιά ὀκτώ χρόνια.

    Ὁ ἀνήσυχος χαρακτήρας του ἐπιθυμοῦσε ἀνώτερη μόρφωση. Ἔρχεται γιά τό σκοπό αὐτό στήν Ἀθωνιάδα Σχολή (τότε βρίσκονταν δίπλα στή Μονή Βατοπεδίου) στό Ἅγιον Ὄρος. Ἦταν γύρω στό 1750. Ἐδῶ δασκάλους εἶχε τόν Παν. Παλαμᾶ, τόν Εὐγένιο Βούλγαρη καί τόν Νικ. Τζαρτζούλη.

    Μέ ζῆλο ἐπιδίδεται παράλληλα μέ τίς σπουδές καί στήν ἄσκηση καί  μελέτη τῆς Ἁγίας Γραφῆς, και τῶν Πατέρων τῆς Ἐκκλησίας. «Μελετῶντας τό Ἅγιον καί ἱερόν Εὐαγγέλιον», ἔλεγε στά κηρύγματά του, «εὗρον μέσα πολλά καί διάφορα νοήματα, τά ὁποῖα εἶναι θησαυρός, πλοῦτος, χαρά, εὐφροσύνη, ζωή αἰώνιος».

    Τό ἔτος 1759 θά καρεῖ μοναχός στήν Ἱερά Μονή Φιλόθεου. Τότε ἔλαβε καί τό ὄνομα Κοσμᾶς. Ἐπιδίδεται μέ πολύ ζῆλο στήν ἄσκηση, τήν προσευχή, τή μελέτη. Ὅμως τήν καρδιά του τήν ἔφλεγε ὁ πόθος νά βοηθήσει τούς σκλάβους ἀδελφούς, ὅπως ἔλεγε. «Ἀκούοντας καί ἐγώ, ἀδελφοί μου, τοῦτον τόν γλυκύτατον λόγον, ὅπου λέγει ὁ Χριστός μας, νά φροντίζωμεν καί διά τούς ἀδελφούς μας, μ’ ἔτρωγεν ἐκεῖνος ὁ λόγος μέσα εἰς τήν καρδίαν τόσους χρόνους, ὡσάν τό σκουλήκι, ὅπου τρώγει τό ξύλον..., ὅθεν ἄφησα τήν ἰδικήν μου προκοπήν, τό ἰδικόν μου καλόν, καί ἐβγῆκα νά περιπατῶ ἀπό τόπον εἰς τόπον καί διδάσκω τούς ἀδελφούς μου». Ἐνῶ κάποια ἄλλη στιγμή ὁμολογεῖ: «Ἐπειδή τό Γένος μας ἔπεσεν εἰς ἀμάθειαν, εἶπα, ἄς χάση ὁ Χριστός ἐμένα, ἕνα πρόβατον, καί ἄς κερδίση τά ἄλλα. Ἴσως ἡ εὐσπλαγχνία τοῦ Θεοῦ καί ἡ εὐχή σας σώση καί ἐμένα».

    Ἀφήνει στό τέλος τοῦ 1760, τή Μετάνοιά του καί ἔρχεται στήν Κωνσταντινούπολη. Ἐδῶ θά λάβει τήν ἄδεια καί τήν εὐλογία τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχη Σωφρονίου τοῦ Β’, γιά νά ἀρχίσει τό ἱεραποστολικό του ἔργο, πού τό πραγματοποίησε γιά μιά εἰκοσαετία περίπου, καί πού τελικά τό ἐπισφράγισε μέ τό μαρτυρικό του τέλος.  

    Ὁ Ἅγιος Κοσμᾶς πραγματοποίησε τέσσερες ἤ σύμφωνα μέ ἄλλους τρεῖς μεγάλες περιοδεῖες, σ’ ὁλόκληρο τόν ἑλλαδικό χῶρο, καί πού πάλι δεν μποροῦν αὐτές νάα ὁρισθοῦν μέ ἀκρίβεια. Ἀπό διάφορες σημειώσεις κυρίως σέ ἐκκλησιαστικά βιβλία, σέ τοπικές παραδόσεις ἀλλά καί ἀπό ἐπιστολές του φαίνεται νά περιόδευσε τή Θράκη τή Στερεά Ἑλλάδα, τήν Ἀχαῒα, τή Μακεδονία, τήν Ἤπειρο, νησιά τοῦ Αἰγαίου καί τοῦ Ἰονίου πελάγους, τμῆμα τῆς Σερβίας καί τή Βόρεια Ἤπειρο. Δίδασκε σέ πόλεις καί χωριά, ἀψηφώντας τόν κόπο καί τούς κινδύνους πού παραμόνευαν. Ὁ λόγος του ἁπλός καί κατανοητός εὕρισκε μεγάλη ἀνταπόκριση. Βέβαια δέν ἔλειπαν καί οἱ σφοδρές ἀντιδράσεις μιά καί ἔλεγχε τό ἄδικο, τούς πλούσιους νά δώσουν «τό ἄδικον ὀπίσω», τούς κοτζαμπάσηδες γιά τή δικαιοσύνη τους, τούς Ἐνετούς μέ ὅλο τό Ἑπτανησιακό ἀρχοντολόι. Τούς Ἑβραίους πού καταργοῦσαν μέ τό παζάρι τους τήν Κυριακή. Μάλιστα σέ πολλές περιοχές κατόρθωσε τό παζάρι νά γίνεται τό Σάββατο ἀντί τῆς Κυριακῆς. Τελικά ὄχι τόσο οἱ Τοῦρκοι, ὅσο ἡ μανία τῶν Ἑβραίων ἐναντίον του στάθηκε καί ὁ πραγματικός του κίνδυνος: «Νά τόν παρακαλέσετε (τον Χριστό)», ἔλεγε, «νά μέ φυλάγη ἀπό τίς παγίδες τοῦ διαβόλου καί μάλιστα τῶν Ἑβραίων, ὅπου ἐξοδιάζουν χιλιάδες πουγγιά διά νά μέ θανατώσουν». Στά 1779 ἔγραφε στόν ἀδελφό του Χρύσανθο: «Δέκα χιλιάδες Χριστιανοί μέ ἀγαπῶσι καί ἕνας μέ μισεῖ. Χίλιοι Τοῦρκοι μέ ἀγαπῶσι καί ἕνας ὄχι τόσον. Χιλιάδες Ἑβραῖοι θέλουν τόν θάνατον μου καί ἕνας ὄχι».

    Ὁ Πατροκοσμᾶς μέσα σέ 16 χρόνια ἵδρυσε περίπου 250 σχολεία, ἐνῶ παντοῦ παρότρυνε ὅσους εἶχαν παιδιά νά τά στέλνουν στά σχολεῖα καί νά μαθαίνουν γιά τήν πίστη καί τή γλώσσα τῆς Πατρίδας. Τά Ἑλληνικά εἶναι καί ἡ γλώσσα τῆς Ἐκκλησίας, ἔλεγε χαρακτηριστικά. «Νά σπουδάζετε καί ἐσεῖς, ἀδελφοί μου, νά μανθάνετε γράμματα ὅσον ἠμπορεῖτε. Καί ἄν δέν ἐμάθετε οἱ πατέρες, νά σπουδάζετε τά παιδιά σας, νά μανθάνουν τά ἑλληνικά, διότι καί ἡ Ἐκκλησία μας εἶνε εἰς τήν ἑλληνικήν. Καί ἄν δέν σπουδάσεις τά ἑλληνικά, ἀδελφέ μου, δέν ἠμπορεῖς νά καταλάβης ἐκεῖνα ὁπού ὁμολογεῖ ἡ Ἐκκλησία μας».

    Μετά τά Ὀρλωφικά τοῦ 1770, οἱ Τοῦρκοι τόν θεώρησαν πράκτορα τῶν Ρώσων καί μαζί μέ ἐνέργειες τῶν Ἑβραίων πού ἔτρεφαν ἄσβεστο μῖσος κατά τοῦ Πατροκοσμᾶ γιατί μέ τά κηρύγμά του, ὅπως προαναφέραμε, κατόρθωσε τό παζάρι ἀπό τήν Κυριακή νά γίνεται τό Σάββατο, γεγονός πού τούς προξενοῦσε οἰκονομικές ζημιές. Οἱ Ἑβραῖοι συνεργάστηκαν μ’ ὅλους ὅσους μισοῦσαν τόν Ἅγιο μέ σκοπό τήν ἐξόντωσή του, πρᾶγμα πού τό κατόρθωσαν μέ τήν κατηγορία τῆς ὑποκινήσεως σέ ἐπανάσταση.

    Ἔτσι ἐνῶ κήρυσσε στό χωριό Κολικόντασι τοῦ Βερατίου, μέ ἐντολή τοῦ Κούρτ πασᾶ τόν συνέλαβαν οἱ Τουρκαλβανοί τοῦ πασᾶ, στίς 23 Αὐγούστου 1779. Τόν βασάνισαν ὁλονυχτίς καί τήν ἑπομένη ἡμέρα, 24 Αὐγούστου, οἱ δήμιοι τόν ὁδήγησαν στήν ἀγχόνη πού ἔστησαν σ’ ἕνα δένδρο στίς ὄχθες τοῦ ποταμοῦ Ἄψου, κοντά στό χωριό Μαγουλί. Πρίν περάσουν τόν βρόγχο στό λαιμό του, ὁ Ἅγιος Κοσμᾶς γονάτισε καί μέσα ἀπό μιά προσευχή εὐχαριστίας δοξολόγησε τό Θεό, ἐπειδή ἀξιώθηκε τοῦ μαρτυρίου, παρακάλεσε γιά τούς δημίους του, μά πιό πολύ γιά τό λυτρωμό τοῦ Γένους. Ὕστερα σηκώθηκε καί ἀφοῦ εὐλόγησε τά σημεῖα τοῦ ὁρίζοντα, προχώρησε πρός τήν ἀγχόνη. Ἡ ἁγία ψυχή του πέταξε ἀνάλαφρη στό θρόνο τῆς θείας Μεγαλωσύνης. Ἦταν 24 Αυγούστου 1779. Οἱ δήμιοι στή συνέχεια ἔρριξαν τό ἱερό του λείψανο στά νερά τοῦ ποταμοῦ. Ὕστερα ἀπό τρεῖς ἡμέρες βρέθηκε ἀπό κάποιο ἱερέα, ὁ ὁποῖος καί τό μετέφερε γιά ἐνταφιασμό στήν Ἱερά Μονή τῆς Ὑπεραγίας Θεοτόκου, πού βρίσκεται  κοντά στό χωριό Καλικόντασι τῆς Βορείου Ἠπείρου.

   Στίς ἀντίξοες καί ἀντίθεες συνθῆκες τά ἱερά Λείψανα τοῦ Ἁγίου ἀποτέλεσαν πηγή δυνάμεως καί στηρίξεως τοῦ Γένους. Ὁ πιστός λαός ἀπό τήν πρώτη κιόλας στιγμή, πρίν τό ματυρικό του τέλος τιμοῦσε τόν Πατροκοσμᾶ ὡς Ἅγιο. Μετά τόν μαρτυρικό θάνατό του τοῦ ἀπέδιδε τιμές  μάρτυρος τῆς πίστεως. Ἡ ἐπίσημη πράξη ἁγιοκατατάξεώς του ἦρθε καθυστερημένα μόλις 20 Απριλίου 1961. Στό σκεπτικό τῆς Πράξεως ὑπογραμμίζεται μεταξύ ἄλλων καί τά ἑξῆς: «...ἅπασαν τήνν πατρώαν γῆν διέδραμε, κηρύττων ἱεραποστολικώς τόν λόγον τοῦ Θεοῦ, σχολεῖα πολλαχοῦ ἱδρύων, ἀσθενοῦντας θεραπεύων, τήν ἁγίαν Αὐτοῦ Ἐκκλησίαν κρατύνων, τύπον δέ ἑαυτόν ταπεινώσεως, αὐταπαρνήσεως, ἀρετῆς καί ἐγκράτειας ἀναδείξας, ἕως οὗ καί τόν μαρτυρικόν ὑπέμεινε θάνατον».

    Ὁ λαός τοῦ Θεοῦ ὁ ἅγιος θεωρῶντας ὅλα τά θαυμαστά του παλαίσματα τόν τιμᾶ ὁσιομάρτυρα καί ἐθναπόστολο. Πολλοί Ναοί ἔχουν ἀνεγερθεῖ στή μνήμη του. Στήν ἁγιασμένη του μορφή ψάλλουμε τό παρακάτω Ἀπολυτίκιο:

 

Ἦχος  γ’. Θείας πίστεως

 «Θείας πίστεως, διδασκαλία,

κατεκόσμησας τήν Ἐκκλησίαν,

ζηλωτής τῶν Ἀποστόλων γενόμενος,

σύ γάρ τῇ θείᾳ ἀγάπῃ πτερούμενος,

Εὐαγγελίου τόν λόγον διέσπειρας.

Κοσμᾶ ἔνδοξε, Χριστόν τόν Θεόν ἱκέτευε,

δωρήσασθαι ἡμῖν τό μέγα ἔλεος».  

 

    Νά σημειώσουμε καί τά παρακάτω στοιχεῖα πού δείχνουν τήν προφητική του διάσταση, σημάδια τῆς ἁγιασμένης του ὑπάρξεως:

    Ὁ Πατροκοσμᾶς εἶχε καί τό χάρισμα τῆς θαυματουργίας. Αὐτό ἦταν γνωστό καί σ’ ὅσους βρίσκονταν κοντά του καί ἔρχεται σάν ἐπιβεβαίωση τοῦ ἁγιοπνευματικοῦ φωτισμοῦ του. Ἦταν ἀκόμη καί προφήτης. Ἀρκετές προφητεῖες ἐπιβεβαίωναν τή διδασκαλία του, καί τόν ἔκαναν στή συνείδηση τοῦ λαοῦ ὡς ἅγιο ἄνθρωπο τοῦ Θεοῦ. Οἱ προφητεῖες τόν καθιέρωσαν στή συνείδηση τοῦ λαοῦ καί σάν προφήτη.

    Ὅσα εἶχε πεῖ μέ τό προφητικό του μάτι βρῆκαν τήν πραγματοποίησή τους καί στά ἄμεσα μ’ αὐτόν χρόνια, ἀλλά καί πολύ ἀργότερα. Ἔλεγε χαρακτηριστικά. «Τό ποθούμενο θά γίνη στήν τρίτη γενεά. Θά τό δοῦν τά ἐγγόνια σας». Ἡ γενεά τοῦ 1821 ἦταν ἡ  τρίτη ἀπό τήν ἐποχή τοῦ Πατροκοσμᾶ. Κάποτε τόν ρώτησαν σ’ ἕνα χωριό τά Τσαραπλανά τῆς Ἠπείρου γιά τό πότε θά ἐλευθερωθεῖ ἡ Ἤπειρος. Ὁ Ἅγιος τούς εἶπε πολύ ἁπλά, «ὅταν  ἑνωθοῦν αὐτά» δείχνοντάς τους δυό δενδράκια, τά ὁποῖα πράγματι μεγαλώνοντας ἑνώθηκαν κι ἔγιναν ἕνα δένδρο στά 1912. Κάποια στιγμή εἶπε, «ὅταν θά πέση ὁ κλῶνος (ἦταν πάνω του στημένος ἕνας), θά γίνη μεγάλο κακόν, πού θά ἔλθη ἀπό τό μέρος ὅπου θά δείξη ὁ κλῶνος· καί ὅταν θά πέση τό δένδρον, θά γίνη ἕνα μεγαλύτερον κακόν».
    Ἡ προφητεία εἰπώθηκε στό χωριό Τσιράκι (σήμερα λέγεται Ἅγιος Κοσμᾶς) Γρεβενῶν. Πράγματι τό 1940 ἔπεσεν ὁ κλῶνος καί ὁ Σταυρός πρός τό μέρος τῆς Ἀλβανίας, ὅταν ἔγινε ἡ ἐπίθεση τῶν Ἰταλῶν κατά τῆς Ἑλλάδος. Ἐνῶ τό 1947 ἔπεσε ὁλόκληρο τό δένδρον, τότε ἡ περιοχὴ κατεστράφη ἐντελῶς λόγῳ τοῦ ἐμφυλίου πολέμου.

 

(+ π.Κ.Φ.)

 

footer
  • Κυριακή
    21 Ιουλίου

    Συμεών του σαλού και Ιωάννου των οσίων


Δημιουργία ιστοτόπου ΑΔΑΜ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ