ploigisi h3

bottom neo

«Ζῇ Βασίλειος καί θανών ἐν Κυρίῳ

ζῇ καί παρ' ἡμῖν ὡς λαλῶν ἐκ τῶν βίβλων».

altἈσφαλῶς μιά ἀπό τίς πιό μεγάλες καί συγκλονιστικές μορφές τοῦ Ἁγιολογίου τῆς Ἐκκλησίας μας εἶναι ὁ Μέγας Βασίλειος, Οἰκουμενικός Πατέρας καί Διδάσκαλός της.

Γιά τό μεγάλο αὐτό πατέρα καί ἅγιο ἔχουν γραφεῖ ἀπό μεγάλους θεολόγους καί συγγραφεῖς καί στό παρελθόν, ἀλλά καί στό παρόν καί ἀσφαλῶς καί στό μέλλον, δεῖγμα ἀδιάψευστο τῆς οἰκουμενικότητος καί διαχρονικότητος πού ἔχει ἡ ἁγία μορφή του. Χαριτωμένος ἀπό τήν εὐλογία τῆς δωρεᾶς τοῦ Ἁγίου Πνεύματος στέκεται μέχρι τίς μέρες μας μορφή ὁδηγητική μιά καί ἀπό τίς σελίδες τῶν γραφῶν του ἐμπνέει καί δροσίζει τήν αὐχμηρότητα τῶν δύστυνων καιρῶν μας. Ἄν μπορούσαμε νά συλλέξουμε ὅλη τήν ἐκπληκτική καταγραφή τῶν βιβλίων, μονογραφιῶν καί ἄρθρων πού ἔχουν γραφεῖ γιά τόν Μεγάλο αὐτό Πατέρα, ἀπό τό τότε μέχρι καί τό σήμερα, θά γεμίζαμε ἀσφαλῶς ὁλόκληρες βιβλιοθῆκες. 

Ὁ Βασίλειος γεννήθηκε στήν Καισάρεια τῆς Καππαδοκίας τό 330 μ.Χ. Ὁ πατέρας του ὀνομάζονταν κι αὐτός Βασίλειος, καί εἶχε τήν καταγωγή ἀπό τή Νεοκαισάρεια τοῦ Πόντου, ἐνῶ ἡ μητέρα του Ἐμμελία ἦταν γέννημα τῆς Καισάρειας. Ἡ γιαγιά του Μακρίνα, μητέρα τοῦ πατέρα του, τῆς ὁποίας ἡ ἀρετή καί ἡ εὐσέβεια προξενοῦσε τό θαυμασμό, ἦταν μαθήτρια τοῦ μεγάλου ἐκκλησιαστικοῦ πατέρα Γρηγορίου ἐπισκόπου Νεοκαι-σαρείας τοῦ θαυματουργοῦ. Ἀλλά καί ὁ πάππος του,ὁ πατέρας τῆς μητέρας του, εἶχε ἀναδειχθεῖ σέ μάρτυρες τῆς Ἐκκλησίας κατά τόν σκληρό διωγμό τοῦ Διοκλητιανοῦ. Ὁ Βασίλειος, ἀλλά καί τ’ ἀδέλφιά του ἀφοσιώθηκαν στήν Ἐκκλησία διακονώντάς την ἀπό διαφόρους τομεῖς.

Τά πρῶτα γράμματα τά διδάχθηκε ἀπό τόν πατέρα του, καί ὕστερα σέ σχολεῖα τῆς Καισαρείας. Ἐδῶ γνωρίζεται μέ τόν Γρηγόριο ἀπό τήν Ἀριανζό. Τούς δυό νέους ἔκτοτε θά τούς ἑνώσει μιά μεγάλη καί δυνατή φιλία.

Μετά τίς σπουδές στήν πατρίδα του, ἡ Βασιλεύουσα θά γίνει ὁ ἑπόμενος σταθμός σπουδῆς τοῦ Βασιλείου, ὅπου καί ἀσφαλῶς θά μαθήτευσε κοντά στό διάσημο ρήτορα Λιβάνιο, πού τήν ἐποχή αὐτή ζοῦσε στήν Κωνσταντινούπολη. Στή συνέχεια θά βρεθεῖ στήν Ἀθήνα, ὅπου πιό πρίν εἶχε μεταβεῖ ὁ Γρηγόριος. Ὁ Βασίλειος σπουδάζει ρητορική, φιλοσοφία καί ἰατρική. Θά βρεθεῖ κοντά στόν χριστιανό φιλόσοφο Προαιρέσιο μέ τόν ὁποῖο συνδέεται, ἐνῶ καί ὁ φιλόσοφος Ἱμέριος θά ἐκτιμήσει πολύ τό ἦθος καί τήν φιλομάθειά του.Ὁ Γρηγόριος μαζί μέ τό Βασίλειο πρωταγω-νιστοῦν στούς φοιτητικούς κύκλους. Ἐδῶ στήν Ἀθήνα ἡ ζωή εἶναι μιά διαρκής μάθηση καί συνεχής ἄθληση παρά τό ὅτι δέν εἶχαν ἀκόμη δεχθεῖ τό ἅγιο βάπτισμα. Ἡ φιλία τους ἐδῶ χαλκεύεται ἀκόμη περισσότερο. Εἶπαν πώς μιά ψυχή κατοικεῖ σέ δυό σώματα!Ἡ μαθητεία του εἶναι ἐμβάθυνση στούς ὠκεανούς τῆς γνώσεως, πού ὅμως δέν τούς φυσιώνει. Ἡ Ἁγιοπνευματική Χάρη τούς ὁδηγεῖ στό ξεδίπλωμα τῶν πτυχῶν τῶν «ἀληθινῶν, τῶν σεμνῶν,τῶν δικαίων, τῶν ἁγνῶν, τῶν προσφιλῶν,τῶν εὐφήμων» (Φιλιπ. 4, 8). Δυό μόνο δρόμους γνώριζαν, ὅπως ἔχει λεχθεῖ ἀπό τούς βιογράφους τους, αὐτόν πού ὁδηγοῦσε στή σχολή καί ἐκεῖνον πού πήγαινε στήν Ἐκκλησία!  

Ὁ Βασίλειος μετά τό τέλος τῶν σπουδῶν του ἐπανέρχεται στήν πατρίδα του Καισάρεια, ὅπου ἀσχολήθηκε μέ τή διδασκαλία τῆς ρητορικῆς. Γρήγορα ὅμως ἐγκαταλείπει τά κοσμικά καί ἀποσύρεται στό κτῆμα τῆς οἰκογενείας του «παρά τόν Ἶριν ποταμόν». Ἡ ἔρημος ἀνοίγει νέες προοπτικές καί πρωτόγνωρες ἐμπειρίες πού θά προστεθοῦν στόν ψυχισμό του.Πρωτίστως θά ἀσχοληθεῖ μέ τή μελέτη τοῦ Εὐαγγελίου καί διαφόρων συγγραφῶν τῶν παλαιῶν Πατέρων τῆς Ἐκκλησίας. Μετά ἀπό κάποια χρόνια παραμονῆς στήν ἐρημική αὐτή τοποθεσία θά ταξιδέψει στή Συρία,Παλαιστίνη καί Αἴγυπτο, προκειμένου νά γνωρίσει ἀπό κοντά μεγάλους ἀσκητές. Κοντά ἀποκτᾶ ἔμπρακτη βιωματικότητα. Πιθανῶς νά γνωρίστηκε καί μέ τόν Μέγα Ἀθανάσιο.

Τό 360 μετέχει σάν παρατηρητής, μαζί μέ τό ἐπίσκοπο Διάνιο, σέ μιά ἀρειανική σύνοδο μεταξύ ὁμοιουσιανῶν καί ὁμοιανῶν. Ὅταν ὅμως ὁ Διάνιος ὑπέγραψε τό σύμβολο πίστεως τῶν ὁμοιουσιανῶν, ἀπογο-ητευμένος ἀπό τήν ἐνέργεια αὐτή τοῦ ἐπισκόπου του ἀποσύρεται καί πάλι στό προσφιλές ἡσυχαστήριο τοῦ Πόντου, ἐγκαινιάζοντας τή μνημειώδη ἀλληλογραφία μέ τό φίλο του Γρηγόριο. Λίγο ἀργότερα θά δεχθεῖ τήν ἐπίσκεψη τοῦ φίλου του. Στήν ἐρημική αὐτή περιοχή θά μελετήσουν τή θεολογία, βάσει τῶν συγγραφῶν τοῦ Ὠριγένους καί θά συντάξουν τή Φιλοκαλία ἀπό ἀνθολογήματα τῶν Ὠριγενικῶν ἔργων.

Ἀργότερα ὁ νέος ἐπίσκοπος Καισαρείας Εὐσέβιος,προσκάλεσε τό Βασίλειο κοντά του, μάλιστα τόν χειροτόνησε σέ πρεσβύτερο.Ἡ ἐκπληκτική δραστηριότητα τοῦ Βασιλείου προκάλεσε τό φθόνο τοῦ Εὐσεβίου, γεγονός πού θά τόν φέρει ξανά στήν ἡρεμία τοῦ ἡσυχαστηρίου του. Ἡ μεσολάβηση τοῦ Γρηγορίου θά ἐξομαλύνει τή σχέση μέ τόν Εὐσέβιο, καί θά ἐπιστρέψει πάλι στήν Καισάρεια.

Ὁ θάνατος τοῦ Εὐσεβίου, θά φέρει τόν Βασίλειο στήν ἐπισκοπική καθέδρα τῆς Μητροπόλεως τῆς Καισαρείας. Ὁ Βασίλειος ἀμέσως θά ξεκινήσει σφοδρό ἀγώνα κατά τοῦ ἀρειανισμοῦ. Ὑπερβάλοντας σέ ἀποστολικό ζῆλο ὅλους τούς θεολόγους τῆς ἐποχῆς του μέ πληρώθα θεολογικῶν ἐπιχειρημάτων θά δημιουργήσει τή θεαματική ὑποχώρηση τοῦ ψυχοφθόρου μιάσματος τῆς αἱρέσεως τοῦ Ἀρείου. Βλέποντας αὐτά ὁ ἀρειανός αὐτοκράτορας Οὐάλης, θά μεταβεῖ αὐτοπροσώπως στήν Καισάρεια, καί μέ θωπεῖες ἀρχικά καί ἀπειλές στή συνέχεια θά προσπαθήσει νά κάμψει τό ἐμπόδιο τοῦ Βασιλείου. Μοχλός πίεσης ὁ ἔπαρχος Μόδεστος Μαζί θά ἐπιχειρήσουν νά κάμψουν τή στερότητα τῶν ὀρθοδόξων θέσεων τοῦ ἐπισκόπου Βασιλείου. Μάταια ὅμως. Στόν ἀπειλοῦντα ἔπαρχο Μόδεστο θά πεῖ μέ ἐκπλήσουσα τόλμη: «οὔτε πῦρ καί ξίφος καί θῆρες καί οἱ τάς σάρκας τέμνοντες ὄνυχες, τρυφή μᾶλλον ἡμῖν εἰσίν ἤ κατάπληξις... κἄν ὅ,τι οὖν ἄν βουλομένῳ σοι, τῆς ἐξουσίας ἀπόλαυε. Ἀκουέτω τοῦτο καί βασιλεύς, ὡς ἡμᾶς γε οὐχ αἱρήσεις οὐδέν πείσεις συνθέσθαι τῇ ἀσεβείᾳ κἄν ἀπειλῇς χαλεπώτερα...».Μέ τίς ἐνέργειες του ἑνώνει ὅλους τούς ἐπισκόπους τῆς Ἀνατολῆς, καί μετά τήν κοίμηση τοῦ Μεγάλου Ἀθανασίου, ἀναδεικνύεται ὁ πνευματικός ἡγέτης τῆς Καθολικῆς Οἰκουμενικῆς Ὀρθοδοξίας. Ἡ Β’ Οἰκουμενική Σύνοδος(381), πού συγκλίθηκε μετά τό θάνατό του,ὑπῆρξε ὁ καρπός τῶν ἐνεργειῶν του.

Πέρα ὅμως ἀπό τή θεολογική του δεινότητα, ὁ Βασίλειος θά ἀναδειχθεῖ μοναδικός καί σέ ἔργα φιλανθρωπίας. Ἡ περίφημη Βασιλειάδα παραμένει στούς αἰῶνες πρότυπο τῆς ἐκκλησιαστικῆς φιλανθρωπίας.

Οἱ πολλές φροντίδες γιά τήν Ἐκκλησία θά κάμψουν τήν ἀσθενική του κράση καί ἡ ὑγεία του συνεχῶς ἐπιδεινουμένη θά καταλήξει σέ ὀξεία νόσο τῶν νεφρῶν, ἡ ὁποία καί τελικά θά τόν ὁδηγήσει στό θάνατο τίς τελευταῖες ἡμέρες τοῦ Δεκεμβρίου τοῦ ἔτους 378,σέ ἡλικία μόλις 48 ἐτῶν. 

Ὁ Μέγας Βασίλειος ζωντανός ἀκόμη τόν ὀνόμαζανταν ἀπό τούς συγχρόνους του «Μέγας».Ἡ Ἐκκλησία τοῦ Χριστοῦ ἀναγνωρίζοντας τό πνευματικό του ἀνάστημα τόν θεωρεῖ οἰκουμενικό της διδάσκαλο. Ἀλά καί ἡ Δυτική τόν ὀνόμασε γρήγορα Doctorecclesiae.Ὅσο γιά τίς συγγραφές του εἶναι δύσκολο νά ἀναφερθοῦμε στόν περιορισμένο χῶρο αὐτῆς τῆς σελίδος. Ὅποιος θέλει νά μάθει περισσότερα γύρω ἀπό τήν πνευματική παραγωγή μπορεῖ νά ἀνατρέξει στίς μοναδικές ἐκδόσεις τῶν εἰδικῶν «Πατρολόγων»νά πληροφορηθεῖ ἀρκούντως. Ἐδῶ πολύ ἁπλά σημειώνουμε πώς τά ἔργα του κατατάσσονται σέ  τέσσερεις κατηγορίες:

 

Δογματικά συγγράμματα.

α) «Ἀνατρεπτικός τοῦ Ἀπολογητικοῦ τοῦ δυσσεβοῦς Εὐνομίου».Ἀποτελεῖται ἀπό τρία βιβλία καί στρέφεται κατά τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς αἱρέσεως τῶν Ἀνομοίων.

β) «Πρός Ἀμφιλόχιον, περί τοῦ Ἁγίου Πνεύματος». Ἐπιστολική πραγματεία πρός τόν ἐπίσκοπο Ἰκονίου Ἀμφιλόχιο.

 

Ἀσκητικά συγγράμματα.

α) «Τά Ἠθικά». Συλλογή ἀπό 80 ἠθικούς κανόνες.

β) «Ὅροι κατά πλάτος».Περιέχει 55 κεφάλαια μέ θέμα τίς γενικές ἀρχές τοῦ μοναχισμοῦ.

γ) «Ὅροι κατ’ ἐπιτομήν».Περιέχει 313 κεφάλαια πού κάνουν ἀναφορά στήν καθημερινή ζωή τῶν μοναχῶν.

δ) «Περί πίστεως».

ε) «Περί κρίματος».

στ) «Περί τῆς ἐν παρθενίᾳ ἀληθοῦς ἀφθορίας», τό ἔργο αὐτό σχετίζεται μέ ἀφιερωμένους στήν παρθενική ζωή.

 

Ὁμιλίες.

α) «Εἰς τήν Ἑξαήμερον».9 ὁμιλίες μέ θέμα τή δημιουργία τοῦ κόσμου.

β) «Εἰς τούς Ψαλμούς». 18ὁμιλίες στούς Ψαλμούς του Δαυῒδ.

γ) «Περί τοῦ οὐκ ἔστιν αἴτιος τοῦ κακοῦ ὁ Θεός».

δ) «Περί πίστεως».

ε) «Κατά Σαβελλιανῶν, Ἀρείου καί Ἀνομοίων».

στ) «Πρός τούς νέους,ὅπως ἄν ἐξ ἑλληνικῶν ὠφελοῖντο λόγων».Κείμενο, στό ὁποῖο ἐπιχειρεῖται ἡ γεφύρωση μεταξύ χριστιανικῆς καί κλασσικῆς παιδείας.

ζ) «Προτρεπτικός είς τό Ἅγιον Βάπτισμα».

η) «Εἰς τό πρόσεχε σεαυτῷ».

θ) «Πρός τούς Πλουτοῦντας».

ι) «Ἐν λιμῷ καί αὐχμῷ».

ια) Είς τήν μάρτυρα Ἰουλίτταν καί περί εὐχαριστίας».

 

Επιστολές.

Σώζονται 365 ἐπιστολές μέ τό ὄνομα τοῦ Μεγάλου Βασιλείου, πού καλύπτουν τήν εἰκοσαετία μεταξύ τῆς ἐπιστροφῆς ἀπό τήν Ἀθήνα στήν Καισάρεια, καί μέχρι τῆς Κοιμήσεώς του.

 

Τέλος νά ἀναφερθεῖ καί ἡ Βυζαντινή θεία Λειτουργία, πού ἔχει διαμορφωθεῖ ἀπό τόν Μέγα Βασίλειο καί φέρει τό ὄνομά του καί ἡ ὁποία τελεῖται 10 φορές τό χρόνο.

Ἡ μνήμη τοῦ Μεγάλου Βασιλείου γιορτάζεται τήν 1η Ἰανουαρίου καί ψάλλουμε μοναδικά μελωδήματα πού ἐξυμνεῖται ἡ ἀρετή καί ἡ πίστη του στόν Μοναδικό Κύριο Ἰησοῦ Χριστό ὅλων μας. Τό σχετικό Ἰδιόμελο τῶν Ἀποστίχων τοῦ Ἑσπερινοῦ τῆς μνήμης του μᾶς δείχνει αὐτή τήν πραγματικότητα. «Πάντων τῶν ἁγίων ἀνεμάξω τάς ἀρετάς, πατήρ ἡμῶν Βασίλειε· Μωσέως τό πρᾷον, Ἠλιοῦ τόν ζῆλον, Πέτρου τήν ὁμολογίαν, Ἰωάννου τήν θεολογίαν. Ὡς ὁ Παῦλος ἐκβοῶν οὐκ ἐπαύσω· Τίς ἀσθενεῖ, καί οὐκ ἀσθενῶ, τίς σκανδαλίζεται, καί οὐκ ἐγώ πυροῦμαι; Ὅθεν σύν αὐτοῖς αὐλιζόμενος,ἱκέτευε σωθῆναι τάς ψυχάς ἡμῶν».

 

Πρωτοπρεσβύτερος Κωνσταντῖνος Φ.

footer
  • Τρίτη
    23 Ιουλίου

    Φωκά και Απολλωνίου ιερομαρτύρων, Ιεζεκιήλ του προφήτου


Δημιουργία ιστοτόπου ΑΔΑΜ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ