Κυριακή 29 Νοεμβρίου 2026 Απόστολος Κυριακής ΙΓ’ Λουκά, Εφεσ. ε’ 8 – 19.
Αγαπητοί μου Χριστιανοί,
«Βλέπετε οὖν πῶς ἀκριβῶς περιπατεῖτε, μὴ ὡς ἄσοφοι, ἀλλ’ ὡς σοφοί, ἐξαγοραζόμενοι τὸν καιρόν, ὅτι αἱ ἡμέραι πονηραί εἰσιν», αυτές οι δύο φράσεις του σημερινού Αποστολικού αναγνώσματος μοιάζουν σαν να γράφτηκαν για τη δική μας εποχή: «Μὴ ὡς ἄσοφοι, ἀλλ’ ὡς σοφοί» και «ὅτι αἱ ἡμέραι πονηραί εἰσιν».
Ο Απόστολος Παύλος δεν μας λέγει απλώς να αποκτήσουμε περισσότερες γνώσεις. Ο κόσμος μας σήμερα γνωρίζει πολλά. Έχουμε πληροφορίες σε αφθονία, έχουμε τεχνολογία, έχουμε άμεση πρόσβαση σε ειδήσεις, εικόνες, απόψεις και γνώσεις. Και όμως, μέσα σε όλη αυτή την πληθώρα, ο άνθρωπος πολλές φορές δυσκολεύεται να ξεχωρίσει το αληθινό από το ψεύτικο, το ουσιώδες από το ασήμαντο, το καλό από το βλαβερό, την αλήθεια από την πλάνη.
Γι’ αυτό ο Απ. Παύλος δεν λέγει απλώς «να είστε έξυπνοι». Λέγει: «Μὴ ὡς ἄσοφοι, ἀλλ’ ὡς σοφοί». Η σοφία της Εκκλησίας δεν είναι απλώς η ικανότητα να γνωρίζω πολλά. Είναι η ικανότητα να γνωρίζω πώς πρέπει να ζήσω. Είναι να μπορώ, μέσα στην πολυφωνία του κόσμου, να διακρίνω το θέλημα του Θεού.
Και αμέσως μετά ο Απόστολος προσθέτει: «ἐξαγοραζόμενοι τὸν καιρόν, ὅτι αἱ ἡμέραι πονηραί εἰσιν». Δεν λέγει ότι ο χρόνος είναι πονηρός. Ο χρόνος είναι δώρο του Θεού. Πονηρή μπορεί να γίνει η χρήση του χρόνου. Πονηρές γίνονται οι ημέρες όταν ο άνθρωπος τις αφήνει να περάσουν χωρίς Θεό, χωρίς αγάπη, χωρίς μετάνοια, χωρίς πνευματικό προσανατολισμό.
Και πόσο αληθινό είναι αυτό για τη σημερινή κοινωνία! Ζούμε σε ημέρες κατά τις οποίες ο άνθρωπος μπορεί να καταναλώσει αμέτρητες ώρες χωρίς να έχει ζήσει πραγματικά ούτε μία στιγμή. Μπορεί να ενημερώνεται συνεχώς και να μη γνωρίζει τι πραγματικά συμβαίνει μέσα στην ψυχή του. Μπορεί να επικοινωνεί με χιλιάδες ανθρώπους και να παραμένει μόνος. Μπορεί να έχει αμέτρητες επιλογές και να μην ξέρει ποιον δρόμο είναι σωστό να ακολουθήσει.
Αυτό είναι το μεγάλο δράμα της εποχής μας: δεν μας λείπει τόσο η πληροφορία όσο η διάκριση· δεν μας λείπει τόσο η επικοινωνία όσο η κοινωνία· δεν μας λείπει τόσο ο χρόνος όσο η σωστή αξιοποίησή του. Ο Μέγας Βασίλειος, μιλώντας για την πνευματική ζωή, μας υπενθυμίζει ότι ο λόγος του Θεού δεν είναι μία θεωρητική γνώση, αλλά λόγος που διορθώνει και μεταμορφώνει την ψυχή. Η αληθινή γνώση, κατά το φρόνημα των Πατέρων, γίνεται ζωή.
Γι’ αυτό και ο Απόστολος των Εθνών συνεχίζει και λέει: «μὴ γίνεσθε ἄφρονες, ἀλλὰ συνιέντες τί τὸ θέλημα τοῦ Κυρίου». Εδώ ακριβώς βρίσκεται το κέντρο της χριστιανικής σοφίας: να γνωρίζω το θέλημα του Κυρίου και να προσπαθώ να το κάνω πράξη.
Σοφός, λοιπόν, δεν είναι εκείνος που έχει απάντηση για όλα. Σοφός είναι εκείνος που ξέρει πότε πρέπει να σωπάσει, πότε πρέπει να μιλήσει, εκείνος που πάντοτε συγχωρεί, πάντοτε αντιστέκεται στο κακό, πάντοτε μετανοεί. Σοφός είναι εκείνος που δεν αφήνει τον κόσμο να αποφασίσει για την ψυχή του.
Και αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία στις ημέρες που ζούμε. Όταν γύρω μας πολλαπλασιάζονται, η αμαρτία, η ένταση, η ανασφάλεια, η επιθετικότητα, η σύγχυση και η αγωνία για το αύριο, ο χριστιανός δεν καλείται να γίνει άνθρωπος του πανικού. Καλείται να γίνει άνθρωπος της διάκρισης, της προσευχής. Να βλέπει την πραγματικότητα, αλλά να μην απελπίζεται. Να γνωρίζει τις δυσκολίες των καιρών, αλλά να μην παραδίδει την καρδιά του στον φόβο. Να ζει μέσα στον κόσμο, χωρίς να γίνεται αιχμάλωτος του πνεύματος του κόσμου. Να κάνει κτήμα του αυτό που αναφέρει ένα κείμενο των πρώτων Χριστιανικών χρόνων, η «προς Διόγνητον Επιστολή», ότι οι Χριστιανοί «Επί γης διατρίβουσιν, αλλ’ εν ουρανώ πολιτεύονται», ζούνε δηλαδή στην γή αλλά πολιτεύονται στον ουρανό. Και ο Απόστολος μάς δείχνει και τον δρόμο: «πληροῦσθε ἐν Πνεύματι». Να γεμίζει ο άνθρωπος όχι από τον θόρυβο της εποχής, αλλά από το Άγιο Πνεύμα. Να γεμίζει από προσευχή, από ψαλμούς, από ύμνους, από ευχαριστία.
Αδελφοί μου, οι ημέρες είναι πονηρές, όχι γιατί ο Θεός εγκατέλειψε τον κόσμο, αλλά γιατί ο άνθρωπος κινδυνεύει να ζήσει χωρίς τον Θεό. γιατί ο άνθρωπος έβαλε στο περιθώριο της ζωής του τον Θεό.
Γι’ αυτό σήμερα ο Απόστολος μας φωνάζει: «Βλέπετε οὖν πῶς ἀκριβῶς περιπατεῖτε». Προσέχετε πώς ζείτε. Προσέχετε τι ακούτε. Προσέχετε τι αφήνετε να μπει στην καρδιά σας. Προσέχετε πού δίνετε τον χρόνο σας. Γιατί ο χρόνος που περνά δεν επιστρέφει.
Ας μη ζήσουμε, λοιπόν, «ὡς ἄσοφοι», παρασυρόμενοι από κάθε φωνή της εποχής. Ας ζήσουμε «ὡς σοφοί», με τον νου στραμμένο στον Χριστό, με καρδιά γεμάτη Άγιο Πνεύμα και με κάθε ημέρα μας μεταμορφωμένη σε ευκαιρία μετανοίας, αγάπης και σωτηρίας. Και έστω και αν οι ημέρες γύρω μας γίνονται σκοτεινές, ας θυμόμαστε: ο χριστιανός δεν φοβάται το σκοτάδι, όταν μέσα στην καρδιά του καίει το φως του Χριστού.
Γιατί η μεγαλύτερη σοφία είναι να γνωρίζει ο άνθρωπος ότι ο χρόνος είναι λίγος, η αιωνιότητα μεγάλη και ότι κάθε ημέρα που μας χαρίζει ο Θεός είναι μία ακόμη ευκαιρία να Τον πλησιάσουμε. Αμήν.
Μετά πατρικών ευχών
Ο Μητροπολίτης
† Ο Κηφισίας, Αμαρουσίου, Ωρωπού και Μαραθώνος Κύριλλος
Τὸ Ἱστορικό τῆς νηστείας τῆς Σαρακοστῆς τῶν Χριστουγέννων
«Νηστεία ὅπλον ἐστὶ πρὸς τὴν κατὰ τῶν δαιμόνων στρατιάν»
Μέγας Βασίλειος
Ἡ δεύτερη πιὸ μακρὰ περίοδος νηστείας μετα τὴ Μεγάλη Τεσσαρακοστὴ εἶναι ἡ νηστεία τῶν Χριστουγέννων, γνωστὴ στὴ γλῶσσα τοῦ ὀρθοδόξου λαοῦ μας καὶ ὡς σαράντα(ἡ)μερο. Περιλαμβάνει καὶ αὐτὴ σαράντα ἡμέρες, ὅμως δὲν ἔχει τὴν αὐστηρότητα τῆς νηστείας τῆς Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς.
Ἀρχίζει τὴν 15η Νοεμβρίου καὶ λήγει τὴν 24η Δεκεμβρίου.
Ἡ ἑορτὴ τῆς κατὰ σάρκα γεννήσεως τοῦ Κυρίου μας Ἰησοῦ Χριστοῦ ἀποτελεῖ τή δεύτερη μεγάλη Δεσποτικη ἐορτή τοῦ χριστιανικοῦ ἑορτολογίου. Μέχρι τὰ μέσα τοῦ Δ' αἰῶνα ἡ Ἐκκλησία τῆς Ἀνατολῆς συνεόρταζε τὴ γέννηση καὶ τὴ βάπτιση τοῦ Χριστοῦ ὑπὸ τὸ ὄνομα τὰ Ἐπιφάνεια τὴν ἴδια ἥμερα, στὶς 6 Ἰανουαρίου. Τὰ Χριστούγεννα ὡς ξεχωριστὴ ἑορτή, ἑορταζομένη στὶς 25 Δεκεμβρίου εἰσήχθη στὴν Ἀνατολὴ ἀπὸ τὴ Δύση περὶ τὰ τέλη τοῦ Δ' αἰῶνα.
Ὁ ἅγιος Ιωαννης ὁ Χρυσόστομος, ποὺ πρῶτος ὁμιλεῖ γιὰ τὴν ἑορτὴ τῶν Χριστουγέννων, τὴν ὀνομάζει «μητρόπολιν πασῶν τῶν ἑορτῶν» καὶ μᾶς πληροφορεῖ περὶ τὸ 386 ὅτι «οὔπω δέκατον ἔστιν ἔτος, ἐξ οὐ δήλη καὶ γνώριμος ἠμὶν αὕτη ἡ ἡμέρα (τῆς ἑορτῆς) γεγένηται».
Μὲ τὴ διαίρεση τῆς ἄλλοτε ἑνιαίας ἑορτῆς καὶ τὴν καθιέρωση τῶν τριῶν ξεχωριστῶν ἑορτῶν, τῆς Γεννήσεως τὴν 25η Δεκεμβρίου, τῆς Περιτομῆς τὴν 1η καὶ τῆς Βαπτίσεως τὴν 6η Ἰανουαρίου, διαμορφώθηκε καὶ τὸ λεγόμενο Δωδεκαήμερον, δηλαδὴ τὸ ἑόρτιο χρονικὸ διάστημα ἀπὸ τὶς 25 Δεκεμβρίου ὡς τὶς 6 Ἰανουαρίου. Ἔτσι διασώθηκε κατὰ κάποιο τρόπο ἡ ἀρχαία ἑνότητα τῶν δυὸ μεγάλων ἑορτῶν τῆς Γεννήσεως καὶ τῆς Βαπτίσεως τοῦ Κυρίου.
Ἡ μεγάλη σημασία πού ἀπέκτησε μὲ τὴν πάροδο τοῦ χρόνου στὴ συνείδηση τῆς Ἐκκλησίας ἡ νέα ἑορτὴ τῶν Χριστουγέννων καὶ ἡ εὐλάβεια τῶν πιστῶν καὶ ἰδιαίτερα τῶν μοναχῶν, ἀπετέλεσαν τὶς προϋποθέσεις γιὰ τὴν καθιέρωση καὶ τῆς πρὸ τῶν Χριστουγέννων νηστείας. Σ' αὐτὸ ἀσφαλῶς ἐπέδρασε καὶ ἡ διαμορφωμένη ἤδη τεσσαρακονθήμερη νηστεία τῆς Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς ποὺ προηγεῖτο τοῦ Πάσχα. Ὅπως ἡ ἑορτὴ ἔτσι καὶ ἡ νηστεία, ὡς προετοιμασία γιὰ τὴν ὑποδοχὴ τῶν γενεθλίων τοῦ Σωτῆρος, ἐμφανίστηκε ἀρχικὰ στὴ Δύση, ὅπου ἡ νηστεία αὐτὴ ὀνομαζόταν Τεσσαρακοστὴ τὸν Ἁγίου Μαρτίνου ἐπειδὴ ἄρχιζε ἀπὸ τὴν ἑορτὴ τοῦ Ἁγίου τούτου τῆς Δυτικῆς Ἐκκλησίας. Τὸ ἴδιο ἐπανελήφθη καὶ σ' ἐμᾶς, ὅπου πολλοὶ τὴ νηστεία τῶν Χριστουγέννων ὀνομάζουν τοῦ Ἁγίου Φιλίππου ἐπειδὴ προφανῶς ἀρχίζει τὴν ἑπομένη τῆς μνήμης τοῦ Ἀποστόλου.
Οἱ πρῶτες ἱστορικὲς μαρτυρίες, ποὺ ἔχουμε γιὰ τὴ νηστεία πρὸ τῶν Χριστουγέννων, ἀνάγονται γιὰ τὴ Δύση στὸν Ε' καὶ γιὰ τὴν Ἀνατολὴ στὸν ΣΤ' αἰῶνα. Ἀπὸ τούς ἀνατολικούς συγγραφεῖς σ'αὐτὴν ἀναφέρονται ὁ Ἀναστάσιος Σιναΐτης, ὁ πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Νικηφόρος ὁ Ὁμολογητής, ὁ ἅγιος Θεόδωρος ὁ Στουδίτης, καθὼς ἐπίσης καὶ ὁ πατριάρχης Ἀντιοχείας Θεόδωρος Βαλσαμών.
Ἡ νηστεία στὴν ἀρχή, καθὼς φαίνεται, ἦταν μικρῆς διαρκείας. Ὁ Θεόδωρος Βαλσαμῶν (12ος αἰῶνας) ποὺ γράφει περὶ τὸν ΙΒ' αἰῶνα καὶ κατὰ συνέπεια μᾶς πληροφορεῖ γιὰ τὰ ὅσα ἴσχυαν στὴν ἐποχή του, σαφῶς τὴν ὀνομάζει «ἑπταήμερον».
Ὅμως ὑπὸ τὴν ἐπίδραση τῆς νηστείας τῆς Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς ἐπεξετάθη καὶ αὐτὴ σὲ σαράντα ἡμέρες, χωρὶς ἐν τούτοις νὰ προσλάβει τὴν αὐστηρότητα τῆς πρώτης.
Πῶς θὰ πρέπει νὰ τὴν νηστεύουμε
Καθ' ὅλη τὴ διάρκεια τοῦ σαρανταημέρου δὲν καταλύουμε κρέας, γαλακτερὰ καὶ αὐγά. Ἀντίθετα, ἐπιτρέπεται νὰ καταλύουμε ψάρι ὅλες τὶς ἡμέρες πλήν, φυσικά, τῆς Τετάρτης καὶ τῆς Παρασκευῆς ἀπὸ την ἑορτή τῶν Εἰσοδίων μέχρι καὶ τὴν 17η Δεκεμβρίου. Ψάρι καταλύουμε ἐπίσης καὶ κατὰ τὴν ἑορτὴ τῶν Εἰσοδίων τῆς Θεοτόκου, ὁποιαδήποτε ἡμέρα κι ἂν πέσει.
Ἀπὸ τὴν 18ῃ μέχρι καὶ τὴν 24ῃ Δεκεμβρίου, παραμονὴ τῆς ἑορτῆς, ἐπιτρέπεται ἡ κατάλυση οἴνου καὶ ἐλαίου μόνο ἐκτός, βέβαια, τῶν ἡμερῶν Τετάρτης καὶ Παρασκευῆς ποὺ θὰ παρεμβληθοῦν καὶ κατὰ τὶς ὁποῖες τηροῦμε ἀνέλαιη νηστεία. Ἐπίσης μὲ ξηροφαγία θὰ πρέπει νὰ νηστεύουμε τὴν πρώτη ἡμέρα τῆς νηστείας, 15ῃ Νοεμβρίου, καθὼς καὶ τὴν παραμονὴ τῆς ἑορτῆς, ἐκτός βέβαια κι ἂν πέσουν Σάββατο ἤ Κυριακή.
ΝΗΣΤΕΙΑ: ΑΠΟΧΗ ΑΠΟ ΠΑΣΗΣ ΑΜΑΡΤΙΑΣ
«Ἐπίσης ὀφείλουμε νὰ μὴν τηροῦμε μόνο τὴν τάξη τῆς νηστείας ποὺ ἀφορᾶ τὶς τροφές, ἀλλὰ νά ἀπέχουμε καὶ ἀπὸ κάθε ἁμαρτία, ἔτσι ὥστε, ὅπως νηστεύουμε ὡς πρὸς τὴν κοιλιά, νὰ νηστεύουμε καὶ ὡς πρὸς τὴ γλῶσσα, ἀποφεύγοντας τὴν καταλαλιά, τὸ ψέμα, τὴν ἀργολογία, τὴ λοιδορία, τὴν ὀργὴ καὶ γενικὰ κάθε ἁμαρτία ποὺ διαπράττουμε μέσῳ τῆς γλώσσας.
Ἐπίσης χρειάζεται νά νηστεύουμε ὡς πρὸς τὰ μάτια. Νὰ μὴ βλέπουμε μάταια πράγματα. Νὰ μὴν ἀποκτοῦμε παρρησία διὰ μέσου τῶν ματιῶν. Νὰ μὴν περιεργαζόμαστε κάποιον μὲ ἀναίδεια. Ἀκόμη θὰ πρέπει νὰ ἐμποδίζουμε τὰ χέρια καὶ τὰ πόδια ἀπὸ κάθε πονηρὸ πρᾶγμα.
Μὲ αὐτὸ τὸν τρόπο νηστεύοντας μία νηστεία εὐπρόσδεκτη στὸν Θεό, ἀποφεύγοντας κάθε εἴδους κακία ποὺ ἐνεργεῖται διὰ μέσου τῆς καθεμιᾶς ἀπὸ τίς αἰσθήσεις μας, θὰ πλησιάζουμε, ὅπως εἴπαμε, τὴν ἁγία ἡμέρα τῆς ἀναστάσεως ἀναγεννημένοι, καθαροὶ καὶ ἄξιοι τῆς μεταλήψεως τῶν ἁγίων Μυστηρίων».
Ἀπὸ τὸ βιβλίο «Ἡ νηστεία τῆς Ἐκκλησίας», Ἀρχιμ. Συμεὼν Κοῦτσα
Ἔκδ. Ἀποστολικὴ Διακονία, σέλ. 88-92 Νηστεία Χριστουγέννων.








