Αγαπητοί μου Χριστιανοί,
Η αποστολική περικοπή της εορτής της Παγκοσμίου Υψώσεως του Τιμίου και Ζωοποιού Σταυρού (Α΄ Κορ. α΄ 18–24) μάς εισάγει στο κέντρο της χριστιανικής πίστεως. Δεν πρόκειται απλώς για μία θεολογική διδασκαλία ούτε για μία ιστορική ανάμνηση, αλλά για την αποκάλυψη του τρόπου με τον οποίο ενεργεί ο Θεός μέσα στον κόσμο. Ο Απόστολος Παύλος διακηρύσσει: «Ὁ λόγος γὰρ ὁ τοῦ σταυροῦ τοῖς μὲν ἀπολλυμένοις μωρία ἐστί, τοῖς δὲ σωζομένοις ἡμῖν δύναμις Θεοῦ ἐστι». Ο Σταυρός γίνεται το κριτήριο που χωρίζει δύο διαφορετικούς τρόπους υπάρξεως: τον τρόπο του κόσμου, που στηρίζεται στη δύναμη, στη σοφία και στην αυτάρκεια του ανθρώπου, και τον τρόπο του Θεού, που αποκαλύπτεται μέσα από την ταπείνωση, την αγάπη και τη θυσία.
Για την ανθρώπινη λογική ο Σταυρός αποτελεί σκάνδαλο. Πώς είναι δυνατόν ο Παντοδύναμος Θεός να νικά όχι με την ισχύ αλλά με την εκούσια αδυναμία; Πώς ο Βασιλεύς της δόξης βασιλεύει επάνω στο ξύλο της καταδίκης; Ο κόσμος αναζητεί πάντοτε εντυπωσιακές αποδείξεις, θαύματα, επιτυχίες και εξουσία. Ο Θεός όμως φανερώνει ότι η αληθινή νίκη δεν είναι η συντριβή του αντιπάλου αλλά η συντριβή του θανάτου· δεν είναι η επιβολή αλλά η αυτοπροσφορά.
Γι' αυτό και ο Απόστολος συνεχίζει: «Ἰουδαῖοι σημεῖον αἰτοῦσι καὶ Ἕλληνες σοφίαν ζητοῦσιν· ἡμεῖς δὲ κηρύσσομεν Χριστὸν ἐσταυρωμένον». Ο κόσμος εξακολουθεί μέχρι σήμερα να ζητεί τα ίδια. Άλλοι απαιτούν διαρκώς αποδείξεις για την ύπαρξη του Θεού, άλλοι αναζητούν φιλοσοφικές εξηγήσεις που να ικανοποιούν τον νου τους, άλλοι θέλουν μία θρησκεία εύκολη, χωρίς θυσία και χωρίς μετάνοια. Η Εκκλησία όμως δεν προσφέρει ούτε ιδεολογία ούτε ψυχολογική παρηγοριά. Προσφέρει τον Εσταυρωμένο και Αναστάντα Χριστό, διότι μόνο μέσα από τον Σταυρό γεννιέται η Ανάσταση.
Ο Μέγας Βασίλειος βλέπει στον Σταυρό το μέγιστο σημείο της θείας φιλανθρωπίας. Γράφει χαρακτηριστικά: «Οὐδὲν οὕτως γνώρισμα τῆς τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπίας, ὡς τὸ ὑπὲρ ἡμῶν παραδοθῆναι τὸν μονογενῆ Υἱόν». Τίποτε δεν αποδεικνύει τόσο πολύ την αγάπη του Θεού όσο το ότι παρέδωσε τον Μονογενή Του Υιό για τη σωτηρία του ανθρώπου. Ο Σταυρός λοιπόν δεν είναι σύμβολο ήττας αλλά το απόλυτο μέτρο της θείας αγάπης. Εκεί όπου ο άνθρωπος βλέπει θάνατο, ο Θεός δημιουργεί ζωή. Εκεί όπου ο κόσμος βλέπει αδυναμία, ο Θεός αποκαλύπτει την παντοδυναμία της αγάπης Του.
Σε άλλο σημείο ο ίδιος Πατέρας διδάσκει ότι ο Χριστός έγινε υπήκοος μέχρι θανάτου «ἵνα τῇ ἰδίᾳ ὑπακοῇ θεραπεύσῃ τὴν τοῦ Ἀδὰμ παρακοήν». Η παρακοή του πρώτου ανθρώπου θεραπεύεται από την τέλεια υπακοή του νέου Αδάμ, του Χριστού. Ο Σταυρός είναι η ανατροπή της πτώσεως. Εκεί όπου το ξύλο του Παραδείσου έγινε αφορμή θανάτου, το ξύλο του Σταυρού γίνεται δένδρο ζωής. Η υπακοή του Χριστού μεταβάλλει την κατάρα σε ευλογία και τον θάνατο σε πέρασμα προς την αιώνια ζωή.
Η Εκκλησία γι' αυτό υψώνει πανηγυρικά τον Τίμιο Σταυρό στο μέσον του ναού. Δεν υψώνει ένα ιστορικό κειμήλιο ούτε ένα θρησκευτικό έμβλημα. Υψώνει το τρόπαιο της νίκης του Χριστού, για να υπενθυμίσει ότι κάθε πιστός καλείται να ζήσει σταυρικά. Ο ίδιος ο Κύριος είπε: «Ὅστις θέλει ὀπίσω μου ἐλθεῖν, ἀπαρνησάσθω ἑαυτόν, καὶ ἀράτω τὸν σταυρὸν αὐτοῦ». Δεν υπάρχει χριστιανική ζωή χωρίς σταυρό, όπως δεν υπάρχει Ανάσταση χωρίς Γολγοθά.
Η πραγματικότητα αυτή γίνεται ιδιαίτερα επίκαιρη στη δική μας εποχή. Ζούμε σε μία κοινωνία που λατρεύει την άνεση, την ατομική επιτυχία και την αυτοπραγμάτωση. Κάθε μορφή θυσίας θεωρείται αδυναμία και κάθε περιορισμός της προσωπικής επιθυμίας παρουσιάζεται ως καταπίεση. Ο άνθρωπος μαθαίνει να αποφεύγει τον πόνο με κάθε τρόπο, αλλά τελικά δεν κατορθώνει να αποφύγει ούτε την αγωνία ούτε τη μοναξιά. Ο Σταυρός του Χριστού αποκαλύπτει έναν εντελώς διαφορετικό δρόμο. Η αληθινή ελευθερία γεννιέται όταν ο άνθρωπος αγαπά μέχρι θυσίας. Η πραγματική δύναμη βρίσκεται στην ταπείνωση. Η αληθινή ζωή αναβλύζει όταν ο άνθρωπος προσφέρει τον εαυτό του στον Θεό και στους αδελφούς του.
Βλέπουμε γύρω μας πολέμους, βία, κοινωνική πόλωση, οικογενειακές συγκρούσεις και βαθιά υπαρξιακή ανασφάλεια. Όλα αυτά είναι εκφράσεις μιας ανθρωπότητας που επιμένει να οικοδομεί τον κόσμο χωρίς τον Σταυρό, χωρίς την αυτοθυσία, χωρίς τη συγχώρηση. Ο Χριστός όμως επάνω στον Σταυρό συγχωρεί τους σταυρωτές Του, μεταβάλλοντας το μίσος σε αγάπη και την εκδίκηση σε έλεος. Αυτό είναι το μόνο αντίδοτο στις πληγές του σύγχρονου κόσμου.
Γι' αυτό ο πιστός δεν προσκυνεί τον Σταυρό από συνήθεια ούτε ως φυλακτό. Τον προσκυνεί γιατί βλέπει επάνω του τον Εσταυρωμένο Κύριο, ο οποίος κατήργησε τον θάνατο και άνοιξε τον δρόμο της σωτηρίας. Κάθε φορά που κάνουμε το σημείο του Σταυρού, ομολογούμε ότι η ζωή μας ανήκει στον Χριστό. Κάθε φορά που ασπαζόμαστε τον Τίμιο Σταυρό, δεσμευόμαστε να σταυρώσουμε τον εγωισμό, την υπερηφάνεια, το μίσος και κάθε πάθος που μας απομακρύνει από τον Θεό.
Ας ακούσουμε, λοιπόν, τον Απόστολο Παύλο να μας καλεί να μη ντρεπόμαστε για τον Σταυρό, αλλά να τον θεωρούμε «Θεοῦ δύναμιν καὶ Θεοῦ σοφίαν». Εκεί όπου ο κόσμος βλέπει αποτυχία, ο πιστός αναγνωρίζει τη νίκη. Εκεί όπου οι πολλοί βλέπουν αδυναμία, η Εκκλησία δοξάζει την παντοδυναμία της αγάπης του Θεού. Και καθώς σήμερα υψώνεται ο Τίμιος Σταυρός ενώπιόν μας, ας υψωθεί και η καρδιά μας προς τον Εσταυρωμένο Κύριο, ώστε, πορευόμενοι με πίστη στον δρόμο του προσωπικού μας σταυρού, να αξιωθούμε να γίνουμε μέτοχοι και της χαράς της Αναστάσεώς Του. Αμήν.
Μετά πατρικών ευχών
Ο Μητροπολίτης
† Ο Κηφισίας, Αμαρουσίου, Ωρωπού και Μαραθώνος Κύριλλος