ploigisi h3

bottom neo

 

 

                                                Πρωτ. Βασιλείου Α. Γεωργοπούλου,

                                                Λέκτορος Θεολογικῆς Σχολῆς Α.Π.Θ

grigorios palamasΤή δεύτερη Κυριακή τῶν Νηστειῶν τῆς Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς ἡ Ἐκκλησία μας προβάλλει καὶ τιμᾶ γιά δεύτερη φορὰ μέσα στό ἐκκλησιαστικὸ ἔτος μία κορυφαία πατερικὴ φυσιογνωμία, τὸν Ἅγιο Γρηγόριο, ἀρχιεπίσκοπο Θεσσαλονί­κης, τὸν Παλαμᾶ. Τὸ γεγονὸς αὐτὸ εἶναι μία καλή ἀφορμὴ γιά νά προσεγγίσουμε ἀπὸ ὀρθόδοξης πλευρᾶς, μὲ ὁδηγὸ μας τὸ πρόσωπο τοῦ ἱεροῦ Πατέρα, ὁ ὁποῖος ἐκφράζει τὴν ἐκκλησιαστικὴ διδασκαλία κατὰ τρόπο ἀκέραιο, αὐθεντικό, σαφῆ καὶ κρυστάλλινο, μία θεωρία πού ὑπάρχει στή συγχρόνη, ἐτερόδοξη κυρίως ἀκαδημαϊκὴ διανοήσῃ (π.χ. Karl Josef Kuschel, Bertold Klappert, Smail Balic, Jonathan Magonet, Thomas Nauman) κἄ. καὶ σχετίζεται ἄμεσα καὶ μὲ τὴν προβληματικὴ τῶν συγχρόνων διαθρησκειακῶν διαλόγων.

Πρόκειται γιά τή θεωρίᾳ τῶν λεγομέ­νων «Ἀβρααμικῶν θρησκειῶν» πού ἀρχικὰ πρωτοδιατυπώθηκε ἀπὸ τὸν Γάλλο Ἰσλαμολόγο καὶ μυστικιστή, τὸν Louis Massignon (1883-1962). Σύμφωνα μὲ τὸν πυρῆνα τῆς ἐν λόγῳ θεωρίας οἱ τρεῖς μονοθεϊστικὲς θρησκεῖες, Χριστια­νισμός, Ἰουδαϊσμὸς καὶ Ἰσλὰμ ἔχουν: α) κοινὸ πατέρα τὸν Ἀβραάμ, β) κοινὴ ἀφετηρία καὶ ἀναφορά, τὴν πίστη τοῦ πατριάρχη Ἀβραὰμ στόν ἕνα Θεό, καὶ γ) τὸ κοινὸ καθῆκον τοῦ πιστοῦ νά ὑπακούει στό θέλημα τοῦ Θεοῦ. Ἀνάλογη προβληματικὴ σχετικὰ μὲ τὴν ὁμολογία τῆς πίστης στόν Ἀβραὰμ καὶ τὴν ἀντίληψη, ὅτι οἱ Μουσουλμάνοι προσεύχονται μαζὶ μὲ τοὺς χριστιανοὺς στόν ἕνα Θεὸ θὰ υἱοθετηθεῖ ἐπισήμως ἀπὸ τὴν Ῥωμαι­οκαθολικὴ Ἐκκλησία κατὰ τή Β' Βατικάνεια Σύνοδο.

Στά πλαίσια τῆς διαθρησκειακῆς προβληματικῆς ἡ ἐν λόγῳ θεωρία προτείνεται καὶ καλλιεργεῖται μὲ σκοπὸ τὴν ὑπέρβαση τῆς ἱστορικῆς ἀντιπαλότητας καὶ τῆς θρησκευτικῆς βίας, μὲ τὴν ὑποτιθεμένη ἀναδείξη τῆς κοινῆς προελευ­σης καὶ τῶν κοινῶν στοιχείων τούτων τῶν θρησκειῶν.

Οἱ τρεῖς αὐτὲς θρησκεῖες, σύμφωνα μὲ τὸν Karl Josef Kuschel, ἕναν σημαντικὸ ἐκφραστὴ της, εἶναι ἀδέλφια ὡς πρὸς τὴν πιστὴ στόν Θεὸ τοῦ Ἀβραάμ. Ἔμφαση δίνεται στόν ἕνα Θεό, στήν ὑπερβατικότητά του καὶ στή διάκρισή του ἀπὸ τὸν κόσμο. Ταυτοχρόνως μὲ ἐξεζητημένες ἀναλύσεις προσπαθοῦν νά ὑπερβοῦν ἢ καὶ νά συνθέσουν ὄχι μόνο τίς διαφορετικὲς θεολογικὲς ἀρχὲς ἀλλὰ καὶ τοὺς διαφορετικοὺς τρόπους κατα­νόησης καὶ αὐτοῦ τοῦ προσώπου τοῦ πατριάρχη Ἀβραάμ πού ὑπάρχουν μεταξὺ τῶν τριῶν θρησκειῶν.

Στήν ἴδια συνάφεια ἀπὸ τοὺς ὑποστηρικτὲς τῆς ἐν λόγῳ θεωρίας χρησιμοποιοῦνται καὶ οἱ ὀροὶ «Ἀβρααμικὴ οἰκουμένη», «Ἀβρααμικὸ πνεῦμα» καὶ «Ἀβρααμικὴ πνευ­ματικότητα».

Εἶναι βάσιμη ὅμως αὐτὴ ἡ θεωρία; Ἀποτελεῖ σωστὸ μοντέλο προσέγγισης καὶ ἀλληλοκατανόησης ἀνθρώπων δια­φορετικῶν θρησκευτικῶν πεποιθήσεων; Μπορεῖ νά γίνει ἀποδεκτὸς ὁ ἰσχυρισμὸς ὅτι καὶ οἱ τρεῖς θρησκεῖες εἶναι ἀδέλφια ὡς πρὸς τὴν πίστη στόν ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν Θεό; Σύμφωνα μὲ τή διδασκαλία τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ, ἰδιαιτέ­ρως ὅσον ἀφορᾶ στό σκέλος τῆς σχέσης Χριστιανισμοῦ καὶ Ἰσλάμ, ἀναμφισβήτητα ὄχι.

Ὁ ἱερὸς Πατέρας γνώρισε τὸ Ἰσλὰμ κατὰ τήν διάρκεια τῆς αἰχμαλωσίας του ἀπὸ τοὺς Τούρκους τὸ 1354, διαλέχθηκε τρεῖς φορὲς μὲ ἐκπροσώπους του, ὁμολόγησε καὶ διατύπωσε μὲ σαφήνεια τὴν ὀρθόδοξη χριστιανικὴ διδασκαλία, ἐπισήμανε τὸ ῥιζικῶς διαφορετικὸ περιεχό­μενο καὶ τὸν τρόπο κατανόησης τοῦ Θεοῦ πού ὑπάρχει μεταξὺ Χριστιανισμοῦ καὶ Ἰσλάμ, ὅπως ἐπίσης καὶ τὸν διαφο­ρετικὸ τρόπο κατανόησης τοῦ προ­σώπου τοῦ Χριστοῦ. Τονίζει μὲ σαφή­νεια σχετικὰ μὲ τίς θεολογικὲς ἀφετηριακὲς προϋποθέσεις τοῦ Ἰσλάμ: «Τὸν δὲ Μεχουμὲτ (σ. Σ. τὸν Μωάμεθ) οὔτε παρὰ τῶν προφητῶν εὑρίσκομεν μαρτυρούμενον οὔτε τί ξένον εἰργασμένον καὶ ἀξιόλογον πρὸς πίστιν ἐνάγον. Διά τοῦτο οὐ πιστεύομεν αὐτῷ οὐδὲ τῷ παρ' αὐτοῦ βιβλίῳ».

Μὲ ἀφορμὴ μάλιστά τίς ἰσλαμικὲς ἀντιλήψεις περὶ Χριστοῦ ἐπισημαίνει στό ποίμνιο του: «Προσέχετε μὴ εὑρεθῆτε ὅπως αὐτοὶ ἐδῶ, πού, ἐνῶ τὸν τεχθέντα ἀπὸ τὴν παρθένο τὸν ὀνομάζουν Λόγο τοῦ Θεοῦ καὶ πνοὴ του καὶ Χριστό, δηλαδὴ Θεάνθρωπο, ἔπειτα τὸν ἀποφεύγουν φρενοβλαβῶς καὶ τὸν ἀθετοῦν σὰν νά μὴ εἶναι Θεός». Ὑπογράμμιζε στίς συζητήσεις του ὅτι κατὰ τή χριστια­νικὴ πίστη τὸ «ἕνας Θεός» εἶναι ἀλληλένδετο, ἀδιάσπαστο καὶ μὲ τὸ «Τριαδι­κός». «Ἕν γοῦν τὰ τρία καὶ τὰ τρία ἕν».

Ὁ χριστιανὸς ὁμιλεῖ πάντοτε σχετικὰ μὲ τὸ μυστήριο τοῦ Θεοῦ γιά «Τριάδα ἐν Μονάδι, Μονάδα ἐν Τριάδι καὶ Μονά­δα ἅμα καὶ Τριάδα», πρᾶγμα ἀδιανόητο γιά τὸ Ἰσλάμ, ὅπως φυσικὰ καὶ γιά τὸν Ἰουδαϊσμό. «Οὐκοῦν ὁ Θεὸς τρία, καὶ τὰ τρία ταῦτα εἶς ἐστι Θεὸς καὶ δη­μιουργός».

Ὁ Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς δέν πα­ρέλειψε ἐπίσης νά ἀναδείξει στίς συζη­τήσεις του μὲ τοὺς Μουσουλμάνους ὅτι καὶ τὰ κοινὰ ἐξωτερικὰ στοιχεῖα πού ὑπάρχουν (π.χ. προσευχή, ἐλεημοσύνη) ἔχουν διαφορετικὴ θεολογικὴ ἀφετηρία καὶ δέν προϋποθέτουν ἁπλῶς μία κοινὴ μονοθεϊστικὴ ἐκδοχὴ τοῦ Θεοῦ.

Ἡ ἐπιχειρηματολογία τοῦ ἱεροῦ Πατέ­ρα βεβαίως δέν ἐξαντλεῖται στά ὅσα ἐνδεικτικῶς ἐπισημάναμε, πλὴν ὅμως εἶναι ἱκανά, νομίζουμε, νά δείξουν τή μεγάλη διαφορά πού ὑπάρχει μεταξὺ Χριστιανικῶν, Ἰσλαμικῶν ἀλλά καὶ τῶν Ἰουδαϊκῶν ἀντιλήψεων κατ' ἐπέκταση. Δέν εἶναι τυχαῖο μάλιστα τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ ἀπολύτη πιστότητα τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ στά δεδομένα τῆς ἐν Χρι­στῷ Ἰησοῦ θείας Ἀποκαλύψεως, δέν τὸν ὁδηγεῖ σὲ ἀβαρίες περὶ τὴν πίστη παρά τίς ταλαιπωρίες τῆς αἰχμαλωσίας του.

Ταυτοχρόνως ὅμως τὸν ὁδηγεῖ νά κα­τανοήσει μὲ χριστολογικὴ προοπτικὴ καὶ αὐτὴ τή θέση ἑνὸς ἀλλοδόξου συνομιλητὴ του «ὅτι θὰ ἔλθει κάποτε καιρός πού θὰ συμφωνήσουμε μεταξὺ μας», ἀναφέροντας: «Συνεθέμην γὰρ μνησθεὶς τῆς τοῦ ἀποστόλου φωνῆς, ὅτι ἐπὶ τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ Χριστοῦ πᾶν γόνυ κάμ­ψει καὶ πᾶσα γλῶσσα ἐξομολογήσεται ὅτι Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς εἰς δόξαν Θεοῦ Πατρός, τοῦτο δ' ἔσται πάντως ἐν τῇ Δευτέρᾳ παρουσίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ».

Σύμφωνα μὲ τὸν π. G. Florofsky «ἠμποροῦμεν νά θεωροῦμεν τὸν Γρηγόριον Παλαμὰν ὡς ὁδηγὸν μας καὶ διδάσκαλον εἰς τὴν προσπάθειαν μας νά θεολογοῦμεν ἀπὸ τῆς καρδίας τῆς Ἐκκλη­σίας». Εἶναι σαφὲς ὅτι μὲ βάση τή δι­δασκαλία τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Πα­λαμᾶ, ἡ θεωρία περὶ «Ἀβρααμικῶν θρη­σκειῶν» εἶναι πολλαπλῶς ἐλλειμματικὴ καὶ ἱστορικά ἀνέρειστη.

footer
  • Πέμπτη
    14 Νοεμβρίου

    Φιλίππου αποστόλου, Κωνσταντίνου του Υδραίου


Δημιουργία ιστοτόπου ΑΔΑΜ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ