ploigisi h3

bottom neo

Η ΘΕΙΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ

(Ἡ κατ’ ἐξοχήν λατρεία τοῦ Θεοῦ)

(ἀπό τόν π. Κ.Φ.)

(2ο)

Ἡ Λειτουργική μόρφωση,

ἕνα αἴτημα τῶν καιρῶν μας

(ἀπό τό προηγούμενο)

    Ἡ θεία λατρεία, καί εἰδικότερα ὁ κεντρικός της πυρήνας, πού εἶναι ἡ θεία Λειτουργία, ἀπαιτεῖ τουλάχιστο σήμερα πέρα ἀπό τήν τυπική συμμετοχή τοῦ πιστοῦ καί μιά οὐσιαστική προσέγγιση καί γνωριμία μέ ὅσα λέγονται καί γίνονται κατά τήν τελεσιουργία της. Νά μή μένουμε μόνο σέ μιά ἱκανοποίηση, πώς πήγαμε στήν Κυριακάτικη λειτουργία καί ὕστερα ὅλα τέλειωσαν μέ τό «Δι’ εὐχῶν...». Εἶναι ἀνάγκη νά μάθουμε ἔστω καί ἁπλουστευμένα τά ὅσα διαλαμβάνει ἡ θεία Λειτουργία. Δέν ἀρκετό τό νά σταθοῦμε λίγη ὥρα στό Ναό, ἀλλά νά γνωρίσουμε τό ὅσα τελοῦνται στό Ναό. Νά προσεγγίσουμε τό μεγαλεῖο καί τό βάθος τῆς ἱερᾶς αὐτῆς δραματουργίας. Προφασιζόμαστε ὅλοι μας πώς δέν ἔχουμε χρόνο, ὅμως ἄν γιά τά καθημερινά καί ἐφήμερα κατασπαταλοῦμε ἀμέτρητες ὧρες, δέν θά πρέπει γιά ἐκεῖνα πού συνιστοῦν τήν πραγματική ζωή μας νά ἀφιερώσουμε λίγη ὥρα τήν ἑβδομάδα γιά νά προσεγγίσουμε κάποιες ἔστω ὄψεις τοῦ μυστηρίου τῆς ζωῆς;

    Στή θεία Λειτουργία δέν θά πρέπει νά εἴμαστε θεατές, νά παρα-κολουθοῦμε παθητικά τά ὅσα γίνονται μπροστά μας, ἀλλά νά εἴμαστε συμμετέχοντες ἤ γιά νά ἀκριβολογοῦμε κατά τή θεία Λειτουργία εἴμαστε, ὅλοι οἱ πιστοί, οἱ «συλλειτουργοῦντες»τό «ὑπερφυές μυστήριον».

     Εἶναι λοιπόν ἐπιτακτική ἡ ἀνάγκη ἐμεῖς οἱ «συλλειτουργοῦντες» τήν εὐχαριστιακή πράξη νά ἔχουμε καί κάποια γνώση τῶν ὅσων τήν συνιστοῦν. Σήμερα μάλιστα ὁλοένα καί πληθαίνουν οἱ καλόπιστες φωνές, πού τονίζουν τήν ἀνάγκη γιά λειτουργική μόρφωση.Οἱ ἴδιοι οἱ πιστοί ζητοῦν τή λειτουργική τους παιδεία.

    Ἡ ἀναγκαιότητα αὐτή καθιστᾶ ἐπίσης ἐπιτακτική τήν ἐπάνοδο στήν ἁπλή, ἀλλά ἱεροπρεπή τέλεση τῆς θείας Εὐχαριστίας.

    Πράγματι μελετῶντας τίς ἀρχαῖες λειτουργεῖες, διαπιστώνεται τόσο ἡ ἁπλότητα, ὅσο καί ἡ ἀναγωγικότητά τους στή βίωση τοῦ «Ἁγίου»,πού περιλαμβάνεται στήν εὐχαριστιακή πράξη. Οἱ πιστοί, κληρικοί και λαϊκοί, στήν πρωτοχριστιανική ἐποχή ζοῦσαν συνειδητά καί ὄχι περιστασιακά καί κατ’ ἐπέκταση παθητικά τή θεία Λειτουργία. Καί οἱ καιροί τότε ἦταν πολύ δύσκολοι. Οἱ λειτουργικές ἀρχές τῶν πρωτοχριστιανικῶν συνάξεων μεταδόθηκαν σ’ὅλη τήν Ἐκκλησία καί στάθηκαν ἀφορμή γιά τήν παραπέρα διαμόρφωση τῶν λεγομένων «λειτουργικῶν τύπων».

    Στήν Ἀνατολική Ἐκκλησία καταλυτικό ρόλο διαδραματίζει ἡ λειτουρ-γική παράδοση τῆς Ἐκκλησίας τῆς Κωνσταντινουπόλεως. Σ’αὐτήν θά ἀναπτυχθοῦν καί θά πάρουν τήν τελική του μορφή οἱ δυό λειτουργίες, τοῦ Μεγάλου Βασιλείου καί τοῦ Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου, οἱ λεγόμενες «Βυζαντινές Λειτουργίες».

    Πρέπει νά μήν ξεχνοῦμε, πώς ἡ ὅλη λειτουργική μας παράδοση  διαμορφώθηκε σύμφωνα μέ τήν διδασκαλία τοῦ Κυρίου μας, ἡ ὁποία ἐν τέλει  ἐκφράζει τήν οὐσία τῆς Ἐκκλησίας μας. Γι’αὐτό καί οἱ βασικές ἀρχές τῆς λειτουργικῆς πράξης δέν μεταβάλλονται, οὔτε καί τροπο-ποιοῦνται. «Παραδόθηκε ὁ πυρήνας τῆς λειτουργίας στίς Τοπικές Ἐκκλησίες καί ἐκεῖνες, κρατώντας τά βασικά χαρακτηριστικά τῆς Ἀποστολικῆς Παραδόσεως, οἰκοδόμησαν τόν λειτουργικό τους τύπο, μέ πιστότητα στόν πυρήνα καί ἐλευθερία στίς ἐκφάνσεις του» (Ἀριστ. Πανώτης).

     Ἡ θεία λατρεία τῆς Ἐκκλησίας μας, καί εἰδικότερα ἡ θεία Εὐχαριστία ἀπό τήν ἀρχή τῆς συστάσεως της ἀπαιτεῖ τή σύμπραξη τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ πληρώματος, ὅπως προαναφέρθηκε. Βέβαια κάποια σημεῖα τῆς λειτουργικῆς ἁπλότητας παραμερίστηκαν καί μπῆκαν στοιχεῖα κατά τό πλεῖστον ἐξωτερικά, καί λόγω πολλῶν συγκυριῶν ὑπερτονίστηκαν. Μάλιστα ἔχουν ἀφήσει τά σημάδιά τους θετικά ἤ ἀρνητικά κυρίως στήν τυπική διάταξη τῆς θείας Λειτουργίας. Ἀλλά αὐτά δέν εἶναι τοῦ παρόντος,ἀνήκουν στούς εἰδικούς μελετητές.

    Σήμερα ὅπως προαναφέρθηκε ἀκούγονται φωνές γιά τήν ἐπαναφορά καί ἐπανεύρεση τῆς λειτουργικῆς πράξεως τῶν ἀρχαίων λατρευτικῶν στοιχείων, πού  ξεχάστηκαν.

    Στά διαφορα συνέδρια συζητοῦνται πολλά, καί κάποιοι βιαστικοί ζητοῦν τομές, πού ὅμως ἀνατρέπουν τήν πραγματικότητα. Καί ἐνῶ γίνεται ἀναζήτηση καί ἐπανεύρεση τῆς λειτουργικῆς ἁπλότητος, φτάνουν κάποιοι πού ἄθελα τους καταστρέφουν καί καταργοῦν τήν ἴδια τή λειτουργική μας Παράδοση.  

    Νά ἀναφερθοῦμε ἐδῶ σέ δυό σημαντικά ζητήματα γιά τά ὁποῖα γίνεται πολύς λόγος καί τά ὁποῖα ἀπαιτοῦν προσοχή.Ὁπωσδήποτε χρήζουν πολλῆς μελέτης. Ἐδῶ καταθέτω δυό ἁπλουστευμένες θέσεις, πού νομίζω πώς πρέπει νά μήν τίς προσπεράσουμε μέ ἀδιαφορία.   

    Τό ἕνα σημεῖο πού θέτουν πολύ ἔντονα τά τελευταῖα χρόνια, κάποιοι θεολογικοί κύκλοι ἀλλά καί μελετητές τῆς λατρείας τῆς Ἐκκλησίας μας, εἶναι ἡ λεγόμενη λειτουργική ἤ καλύτερα γλωσσική μεταρρύθμιση. Πολλά συνέδρια ἔχουν γίνει, ἐνῶ συγκροτοῦνται καί ἐπιτροπές μελέτης. Κύριο ζήτημα ἡ γλώσσα τῆς θείας Λειτουργίας. Καί θέτουν τό πολυ-συζητημένο ἐπιχείρημα, ὅτι δέν κατανοεῖται ἀπό τούς ἐκκλησιαζομένους ἡ γλώσσα τῆς Λειτουργίας, μέ βασικό ἐπιχείρημα πώς αὐτή δέν διδάσκεται στά σχολεῖα μέσα ἀπό τό μάθημα τῶν ἀρχαίων Ἑλληνικῶν κλπ.   

    Τό θέμα εἶναι πολύ μεγάλο, δέν ἐξαντλεῖται σέ μιά πραγματεία πού ἔχει ἄλλο στόχο, ὡστόσο πολύ ἁπλά μποροῦμε νά σημειώσουμε λίγες διαπιστώσεις σαρανταπεντάχρονης ἱερατικῆς ἐμπειρίας.

    Εἶναι γεγονός πώς οἱ παρεμβάσεις διαφόρων κατά τά τελευταῖα χρόνια στήν Γλώσσα μας δημιούργησε πολλά προβλήματα, ἀπό τό μονοτονικό ἴσαμε τόν ἀριθμό τῶν διφθόγγων. Βλέπουμε πώς κάποιοι κόβουν καί ράβουν στήν γλώσς καί στήν παιδεία χωρίς καμμιά ἐξουσιοδότηση τοῦ Γένους τῶν Ἑλλήνων. Ὅλοι οἱ  μεταρρυθμιστές ἐρήμην τοῦ λαοῦ, ἐνεργοῦν κάθε φορά. Ὅλοι αὐτοί ταμπουρώνονται πίσω ἀπό τά διάφορα πολιτικά σχήματα πού κάθε φορά κυβερνοῦν, καί προβαίνουν σέ πολύμορφες «ἐχπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις» γιά νά ἁπλουστεύσουν ἤ τελικά νά ρημάξουν τή Γλώσσα καί τήν Παιδεία τοῦ Γένους; Φαίνεται νά καταφέρνουν μέ τήν ἔνοχη σιωπή μας. Τό ἀποτέλεσμα φρικτό, ἡ καταστροφή τῆς γλώσσας μας.

    Κάτι ἀνάλογο πηγαίνει νά συμβεῖ καί μέ τήν γλώσσα τῆς λατρείας τῆς Ἐκκλησίας μας. Πιστεύω, καί αὐτή εἶναι ἡ πραγματικότητα, ὅτι μονάχα στή γλώσσα τῶν λατρευτικῶν μας κειμένων διασώζεται σήμερα ζωντανή αὐτή ἡ γλώσσα μιά καί ἐκφέρεται ζωντανά, εἴτε μέσα ἀπό τήν ὑμνογραφία εἴτε ἀπό τήν ἀνάγνωση τῶν εὐχῶν στίς λατρευτικές μας συνάξεις. Ἄν καί στήν Ἐκκλησία καταργηθεῖ ἡ γλώσσα ἐκφορᾶς, τότε θά σημάνει καί τό ὁριστικό τέλος τῆς γλώσσας μας, θά γίνουμε οἱ νεκροθάφτες της.

    Ἐκτός αὐτοῦ ὅμως, πώς θά μπορέσουν νά διατυπωθοῦν οἱ πολύ λεπτές θεολογικές ἔννοιες σέ μιά ἄλλη γλώσσα ἀναλυτική,πέρα ἀπ’ αὐτή πού διατυπώθηκαν; Ἤ πώς θά τονισθοῦν τά ἐκκλησιαστικά μέλη σέ μεταφρασμένες ἔννοιες; Ὅλα αὐτά ἀλλά καί πολλά ἄλλα θά πρέπει νά κάνουν πολύ προσεκτικούς ὅλους μας καί ἰδιαίτερα ἐκείνους πού θέτουν τό θέμα γιά τήν ἐκκλησιαστική γλώσσα.

    Στό σημεῖο αὐτά ἄς ἀκουσθεῖ μιά ἀπό τίς πιό ἔγκυρες φωνές, ὅπως αὐτή τοῦ μακαριστοῦ Μητροπολίτου Κοζάνης Διονυσίου, πού σημειώνοντας τήν δυσκολία τοῦ ἐγχειρήματος ἀναφέρει: «πολλοί προτείνουν νά μεταφράσουμε τή θεία Γραφή καί τό Ὑμνολόγιο τῆς θείας λατρείας κι ἀκόμα καί τή θεία Λειτουργία. Αὐτό εἶν’ ἕνας λόγος, πού τόσο εὐκολότερα λέγεται, ὅσο λιγότερο μποροῦμε νά ξέρουμε αὐτό τό πρόβλημα σ’ ὅλη του τήν ἔκταση.Ἐκτός πού τά ἱερά κείμενα αὐτά εἶναι καθιερωμένα εἴκοσι αῖῶνες τώρα, ἀλλά τά περισσότερα εἶναι κείμενα ποιητικά, λόγος μαζί καί μουσική. Πῶς λοιπόν θά μπορέσουμε νά τά μεταφράσουμε, γιά νά ψάλλονται στή θεία λατρεία; Τά μεταφράζουμε βέβαια γιά λόγους διδακτικούς, ὅπως κάνομε τώρα, ἀλλά ὄχι γιά νά μποῦν αὐτές οἱ μεταφράσεις σέ λειτουργική χρήση…Ἡ Ἐκκλησία εἶναι σχολεῖο, ὅπου οἱ ἄνθρωποι, ἐκτός ἀπό τά ἄλλα ἀκοῦν καί διδάσκονται καί τή γλώσσα τους. Τό ξέρουν ὅλοι καί οἱ ἀπροκατάληπτοι τό ὁμολογοῦν, πώς ἡ Ἐκκλησία στούς τέσσερις αἰῶνες τῆς τουρκικῆς αἰχμαλωσίας μαζί μέ τά ἄλλα κράτησε καί ἔσωσε καί τήν Ἑλληνική γλώσσα. Ἄς ἀφήσουμε λοιπόν καί τώρα νά ἀκούονται τά ἀρχαῖα Ἑλληνικά στήν Ἐκκλησία, γιά νά μή ξεχνᾶμε τή γλώσσα  μας»(Ἡ Θεία Λειτουργία, σελ. 131- 2).

      Τό ἄλλο θέμα μας ἔχει νά κάνει μέ τήν ἀνάγνωση τῶν εὐχῶν τῆς θείας Λειτουργίας.

(Ἀλλά αὐτό στο προσεχές)

 

footer
  • Τετάρτη
    20 Νοεμβρίου

    Γρηγορίου Δεκαπολίτου, Πρόκλου, Μαξίμου και Ανατολίου


Δημιουργία ιστοτόπου ΑΔΑΜ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ